Cele i misja

Stowarzyszenie WIR – Masz Głos

WIR (weto, inicjatywa, referendum) nie jest narzędziem nowym lub idealistyczną wizją, której nie można zaimplementować w państwie. To właśnie Szwajcaria, kraj którym pod wieloma względami jest wzorem do naśladowania, ma wprowadzone te narzędzia, a ich oddziaływanie na polityków i obywateli tego kraju wskazują, że założenia są słuszne i osiągalne.

Żeby dobrze zrozumieć idee, należałoby każdą z nich odpowiednio rozwinąć. Weto – narzędzie znane nam w Polsce od wieków. Klasyczny sprzeciw wobec decyzji, w domyśle szkodliwej dla ogółu. Instrument dzięki któremu, w sposób prosty prawnie i logistycznie, możemy rozpocząć proces sprzeciwu wobec decyzji władz. Każdy taki krok, co do zasady, poprzedza zgromadzenie odpowiedniej ilości podpisów osób, z pełnymi zdolnościami prawnymi. Jaki to powinien być rząd podpisów? Zostawmy to już do oszacowania specjalistom (np. Profesor Mirosław Matyja). Zwłaszcza w obecnym czasie, łatwo przyjdzie nam wytypowanie sytuacji do użycia tego narzędzia. Możemy sobie jedyni wyobrazić, jak wiele przedsiębiorstw i ludzkich żyć moglibyśmy ocalić wraz z zawetowaniem decyzji rządu o wprowadzeniu w kraju drugiego lockdown’u. Skuteczne użycie powyższego narzędzia, uruchamia następny etap – inicjatywę.

Inicjatywa obywatelska to instrument do skutecznego wdrażania zaproponowanych rozwiązań. Oznacza to, że obywatele reprezentowani przez organizacje, stowarzyszenia, fundacje czy też partie, mogą proponować wprowadzenie rozwiązań prawnych, pod warunkiem osiągnięcia poparcia większościowego społeczeństwa. Co ważne, osiągając poparcie większości, panujący rząd jest zobligowany prawnie do wdrożenia tego rozwiązania. Innymi słowy, nie ma możliwości prawnych (inaczej jak dzisiaj), żeby ‘zamrozić’ daną inicjatywę
i zapomnieć o niej na długie miesiące czy lata. Przypomnijmy sobie w tym momencie ruch ‘zmieleni’, który powstał po ostentacyjnym zniszczeniu zebranych 750 tys głosów pod zmianą ordynacji wyborczej w kraju. Głosy te zostały zebrane w kampanii wyborczej i pomogły wygrać wybory parlamentarne w 2007 roku przez Platformę Obywatelską. To zresztą, jest jeden z powodów, dlaczego tak ważne jest wprowadzenie opisywanych narzędzi do porządku prawnego. Nie musimy się godzić na arogancję i rozpasanie władzy, która wprost oszukała swoich wyborców. Wróćmy jednak do inicjatywy obywatelskiej. Jednym z ważniejszych elementów tego narzędzia jest okres pomiędzy inicjatywą, a referendum, które docelowo rozstrzyga, jaka jest wola narodu w przedmiotowej sprawie. Dlaczego to takie ważne? Otóż niewielu sobie zdaje sprawę, że jest to ważny element edukacyjny i rozwojowy dla społeczeństwa. Założyć należy bowiem, że w dojrzałej demokracji, takie narzędzie jak referendum stosowane jest stosunkowo rzadko, a jeżeli już jest to w ważnych kwestiach społecznych, w których społeczeństwo nie jest jednomyślne. I właśnie ten aspekt powoduje, że zwolennicy danej ustawy i zarówno jej przeciwnicy, zaczynają konkurować o głosy. To tutaj mamy do czynienia z powszechną debatą nad problemami i przekonywaniem do tego pozostałą część społeczeństwa. To od skuteczności danych grup i ich ‘marketingowi’ zależy, czy dany projekt zostanie społecznie zaakceptowany, czy też odrzucony. Oczywiście, należy brać pod uwagę scenariusz w którym decydująca grupa społeczna ulegnie manipulacji i dokona wyboru dla siebie (w perspektywie dłuższej) niekorzystnego. Umówmy się jednak, że element podejmowania błędnych decyzji i ponoszenia ich konsekwencji jest elementem dyscyplinującym i zmuszającym obywateli do głębszej analizy problemów oraz do chłodnej analizy argumentów podawanych przez daną stronę. Tak czy inaczej, po okresie informacyjno-agitacyjnym dochodzi do wykorzystania trzeciego narzędzia, jakim jest referendum.

Referendum jest nam narzędziem znanym, choć dziś groteskowym i lekceważonym. Powodem takiego stanu rzeczy jest fakt, że wyniki referendum, są opiniotwórcze, a nie obligatoryjne. Kolejny raz, władza ma przewagę nad obywatelem, którą wykorzystuje – póki co – skutecznie do zniechęcania w angażowanie społeczne naród. W koncepcji szwajcarskiej wyniki referendum są niepodważalne
i obligatoryjne (panująca władza nie ma absolutnie żadnych możliwości, zmiany decyzji podjętej w drodze referendum).

Nasuwa się pytanie, co te narzędzia mogłyby zmienić w obecnej sytuacji i jak wpłynąć na rządzenie krajem? Otóż znacząco.
Należy pamiętać o kilku istotnych faktach, które wraz z wprowadzeniem powyższych narzędzi następują:

  • przywrócenie przekonania o istotności głosu każdego obywatela
  • element edukacyjny społeczeństwa
  • zmiana kierunku interesu politycznego reprezentujących polityków
  • możliwość błyskawicznej reakcji na niebezpieczne decyzje rządu większościowego
  • narzędzia umożliwiające i zachęcające obywateli do aktywizacji społecznej
  • i wiele innych…

W mojej opinii narzędzia WIR nie są cudownym lekiem, który w ekspresowym tempie uleczy wszystkie dolegliwości naszego kraju. Wskażą one jedynie na drogę i ukierunkują odpowiednio reprezentantów kraju na właściwy tor do jego pełnego ozdrowienia.
Jako stowarzyszenie ‘WIR Masz Głos’ postawiliśmy sobie za cel doprowadzenie do skutecznego wprowadzenia opisanych narzędzi
w obowiązujący porządek prawny. Nie mamy żadnych złudzeń, potrzebna do tego jest większość konstytucyjna i zmiana obowiązującej konstytucji. Wiem jednak, że nadszedł na to odpowiedni czas.

Postulaty stowarzyszenia:

1. Zmiana konstytucji RP z uwzględnieniem narzędzi WIR

2. Wprowadzenie zasady odpowiedzialności osobistej polityków i urzędników państwowych

Arkadiusz Dudzic

14.12.2020 r.